Het is dit jaar 75 jaar geleden dat Leeuwarden het decor was van Kneppelfreed, een van de bekendste dagen uit de Friese geschiedenis. Om dat te vieren organiseren de rechtspraak en de Provincie Fryslân op zaterdag 21 november het Kneppelfestival in en rond het Paleis van Justitie. Gratis, voor jong en oud, en je hoeft je niet aan te melden.
Wat gebeurde er op Kneppelfreed?
Tot halverwege de vorige eeuw mocht je in de rechtszaal geen Fries spreken. Dat leidde in 1951 tot een flinke rel. Journalist Fedde Schurer schreef in de Heerenveense Koerier een fel stuk over een rechter die het Fries niet als echte taal zag. Daarop moest Schurer zelf voor de rechter verschijnen, wegens belediging.
Op vrijdag 16 november 1951 diende die zaak in Leeuwarden. Schurer kwam in de rechtbank op voor het recht om Fries te spreken. Buiten verzamelden zich veel mensen, en daar liep het uit de hand. De politie greep hard in en gebruikte knuppels. Daarom heet de dag Kneppelfreed, oftewel Knuppelvrijdag.
Een keerpunt voor het Fries
De beelden van die dag trokken in het hele land aandacht. Het optreden van de politie zorgde voor veel sympathie voor de Friese zaak. Kneppelfreed werd zo een keerpunt in de erkenning van de Friese taal. In 1956 kwam er een wet die het gebruik van het Fries in het rechtsverkeer regelde. Vanaf dat moment kon je in Fryslân in de rechtszaal gewoon je eigen taal spreken.
Vijftig jaar na dato kreeg de gebeurtenis een blijvende plek in de stad. Bij de rechtbank kwam een gedenksteen met een stukje uit het gedicht Frysk bloed tsjoch. Kneppelfreed staat ook in de Canon van Leeuwarden, de lijst met verhalen die de geschiedenis van de stad vertellen. Vandaag hoor je het Fries in rechtszalen, gemeentehuizen en op scholen.
Het Kneppelfestival op 21 november
Het jubileum krijgt een feestelijk tintje met het Kneppelfestival. Op zaterdag 21 november zijn het Paleis van Justitie en het gerechtsgebouw aan het Zaailand van 9:30 tot 18:00 uur open voor iedereen. Het festival draait om twee dingen: de Friese taal en de rechtspraak. Je kunt dus ontdekken hoe een rechtszaak in zijn werk gaat én meer leren over het verhaal van 1951.
Het Paleis van Justitie is zelf ook een bezoekje waard. Tijdens een rondleiding kom je op plekken waar je normaal niet zomaar binnenloopt. Verder kun je een nagespeelde zitting bijwonen en zelf vragen stellen aan een rechter of een officier van justitie. Altijd al willen weten hoe dat er van dichtbij uitziet? Dit is je kans.
Wat is er allemaal te doen?
Het programma is lekker gevarieerd. Rechtbanktekenaar Petra Urban geeft een workshop, waarin je ziet hoe zij een zitting in een paar lijnen vastlegt. Advocaat Job Knoester houdt een lezing. De Fryske Vlogger verzorgt een quiz en taalorganisatie Afûk geeft een workshop over taalgedrag en taalgewoontes. Ook is er een klein museum over Kneppelfreed, een podcast over slachtoffers en een labyrint over de democratische rechtsstaat.
Neem je kinderen mee? Ook voor hen is er van alles te doen. Ze kunnen zich laten schminken, op de foto als rechter of advocaat en lekker kleuren en knutselen. De dag sluit af met de Fedde Schurer-lêzing, een mooi moment om stil te staan bij de man die het allemaal in gang zette.
Het festival is een initiatief van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, de Rechtbank Noord-Nederland en de Provincie Fryslân. Houd voor het precieze tijdschema van de onderdelen de eventpagina en de website van de rechtspraak in de gaten.
Praktisch
- Wanneer: zaterdag 21 november 2026, van 9:30 tot 18:00 uur
- Waar: Paleis van Justitie en het gerechtsgebouw, Wilhelminaplein en Zaailand, Leeuwarden
- Prijs: gratis
- Aanmelden: niet nodig, je loopt gewoon binnen
- Voor wie: jong en oud, met speciale activiteiten voor kinderen
Een middag vol geschiedenis, taal en een kijkje achter de schermen van de rechtspraak, en dat midden in de stad. Of je nu Fries spreekt of niet, het Kneppelfestival is een mooie manier om dit stukje Leeuwarder geschiedenis van dichtbij te beleven.
Alle info over 75 jier Kneppelfreed →
Ook leuk rond die datum
Tryater: Fierder nei it Noarden
Donderdag 5 november 2026 t/m 29 november 2026 · Coronaweg 2
Tryater: Fierder nei it Noarden in Leeuwarden, Coronaweg 2. Dit evenement staat op de evenementenkalender van de gemeente Leeuwarden. Tijden…
Testavond Natuurijsschaatsen
Donderdag 19 november 2026 · 19:00 – 21:00 · Elfstedenhal
In de Elfstedenhal in Leeuwarden. Kijk voor tijden, tickets en details op de site van de Elfstedenhal.
Club AvP: showcase van de Academie voor Popcultuur
Donderdag 19 november 2026 · 20:00 – 23:00 · Podium Explore
Kom clubben in Club AvP
